Prezentujemy Państwu wybrane dokumenty ze zbiorów Archiwum UJ, które dotyczą pierwszej trójki kobiet-studentek na Uniwersytecie Jagiellońskim: Stanisławy Dowgiałło, ​Janiny Kosmowskiej i Jadwigi Sikorskiej.

Ta skromna trójka farmaceutek uchyliła zatrzaśnięte dotąd dla kobiet bramy uniwersyteckie, których już później przed nimi nie zamknięto.
prof. Urszula Perkowska

Ta skromna trójka farmaceutek [w r. 1894] uchyliła zatrzaśnięte dotąd dla kobiet bramy uniwersyteckie, których już później przed nimi nie zamknięto. Trzy pierwsze studentki Uniwersytetu Jagiellońskiego zasługują na to, by przyjrzeć się bliżej ich ścieżkom życiowym. 

Zachęcone dopuszczeniem trzech kobiet do studiów kandydatki na studentki nadsyłają dalsze podania. W roku akademickim 1895/1896 obok zgody na dalsze studia pierwszej trójki Rada Wydziału Filozoficznego dopuszcza do wykładów 5 kolejnych pań: Marię Arct, Stefanię Deike, Jadwigę Dydyńską, Marię Mańkowską i Augustę Pasierbską. W r. 1896/1897 zastęp studentek Uniwersytetu Jagiellońskiego liczył już 14 osób.

W roku 1897/1898 рo jak gdyby trzyletnim okresie przygotowawczym kobiety rozpoczęły już formalne studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Spośród wielu dziesiątków złożonych podań pozytywnie załatwiono - biorąc głównie pod uwagę kryterium wykształcenia - 122. Wkraczające do sal kobiety zostały też oficjalnie, a życzliwie powitane przez nowego rektora ks. Władysława Knapińskiego, który w przemówieniu inauguracyjnym powiedział m. in.:

 

Rok bieżący stanowić będzie pamiętną w dziejach Uniwersytetu epokę. W progi jego bowiem po raz pierwszy wstępuje grono słuchaczek. Cieszę się bardzo, że mogę powitać Was Panie! Szczerze Wam winszuję, że zdobyłyście sobie cząstkę tego prawa, które już gdzie indziej rówieśnice Wasze posiadły. Wiecie dobrze, że pewna część społeczeństwa nie tai swej obawy przed Waszym krokiem, inni jeżeli wprost nie gania, to z nieufnością na Was patrzą. Jako pionierki torujące nową w naszym społeczeństwie drogę jesteście obserwowane z podejrzliwością przez niechętnych. Ci będą radzi, gdy im się zdarzy pochwycić jakikolwiek pozór, żeby Was i Wasze dążności w złym świetle wystawić. Nie mówię, żeby ci niechętni mieli złą wolę. Nie. Pełni są, podobnie jak Wy, dobrych chęci. Wy jesteście przekonane, że przyczyniacie się do dobra społeczeństwa, oni zaś chcieliby odwrócić niebezpieczeństwo, które według ich własnego przekonania społeczeństwu grozi ze strony uniwersyteckiego kształcenia kobiet. Do was należy tak postępować, żeby honoru swego i akademickiego na szwank nie narazić i żeby niechętnym wykazać, że obawy ich nie były słusznymi.
ks. prof. Władysław Knapiński
ówczesny, nowo wybrany rektor UJ 

Stanisława Dowgiałło urodziła się w r. 1865 w Tawdowianach w Inflantach polskich, w rodzinie ziemiańskiej. Ukończyła gimnazjum żeńskie w Rydze. Po studiach na Uniwersytecie Jagiellońskim przez 5 lat prowadziła własną aptekę w Inflantach. Odziedziczywszy majątek po rodzicach, pojawiła się ponownie w Krakowie, gdzie przez rok słuchała wykładów na Studium Rolniczym, a następnie kierowała gospodarstwem rolnym. Wysiedlona z Łotwy w r. 1927 podjęła pracę aptekarską w Krakowie i tutaj zmarła w r. 1933. Była osobą niezmiernie uczynną, służącą często pomocą finansową mniej zamożnym koleżankom.

Janina Kosmowska urodziła się w r. 1864 w Warszawie jako córka Ignacego, dyrektora gimnazjum. Ukończyła szkołę średnią w Warszawie. Studia krakowskie zakończyła, otrzymawszy w r. 1898 dyplom magistra farmacji. Pracowała w zakładach wyrobu surowic, a później jako retaksatorka recept. Pierwszym jej mężem był lekarz Feliks Gastman, zmarły w r. 1907, drugim dziennikarz Marian Jastrzębski, zmarły w r. 1935. Nie mając własnych dzieci, wychowywała swoich siostrzeńców (miała 7 sióstr). Zmarła w roku 1951 w Krakowie.

Jadwiga Sikorska urodziła się w Młynniku w ziemi łęczyckiej w r. 1871 jako córka Stanisława, inżyniera. Kształciła się w Warszawie kończąc pensję żeńską oraz uczęszczając na wykłady tzw. Latającego Uniwersytetu. Dyplom magistra farmacji uzyskała razem z J. Kosmowską w r. 1898. Pracowała we własnej drogerii, później jako aptekarka. Prowadziła też działalność publicystyczną. W roku 1897 poślubiła Zygmunta Klemensiewicza, z którym miała 3 córki. Zmarła w r. 1963 w Krakowie.

Powyższe teksty pochodzą z publikacji wieloletniego pracownika Archiwum UJ Pani prof. Urszuli Perkowskiej, Studentki Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1894-1939, Kraków 1994, s. 13-16.