Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Kartki

Z dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

22 IV 1536 reforma statutów Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego

22 IV 1536 reforma statutów Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego

Za rektora Marcina Biema z Olkusza, wybitnego matematyka i astronoma, zgromadzenie profesorów Uniwersytetu Krakowskiego dokonało wyboru komisji, której zadaniem było opracowanie reformy statutów Wydziału Sztuk Wyzwolonych (Filozoficznego).

W jej skład weszli: Jan z Sanoka, dziekan Wydziału, Marcin Kołaczek z Koprzywnicy, Stanisław z Grodziska, Jan z Piotrkowa i Stanisław Cieśla z Krakowa. Opracowane przez komisję zarządzenia zostały przyjęte na zgromadzeniu profesorów 22 IV t.r., uchwalone jako obowiązujące i opublikowane przez rektora 23 IV. Postanowiono, że dziekan co najmniej 3 lub 4 razy w semestrze będzie informował rektora o wykładowcach zaniedbujących swoje obowiązki, aby zostali stosownie ukarani. To samo będzie dotyczyło wszystkich zaburzających przebieg nauki, uchylających się od prowadzenia ćwiczeń i odwodzących od nich studentów.

Ćwiczenia te, będące przedmiotem sporu i kontestowane przez humanistów i część młodzieży, dotyczyły gramatyki, logiki i filozofii arytotelesowskiej. Buntownicy odrzucali stare podręczniki oraz metodę ich omawiania. Mimo to ponowiono obowiązek przeprowadzania ćwiczeń w oparciu o stary podręcznik gramatyki Donata, traktaty logiczne (korpus lektur „logicae veteris” oraz „Posteriora”) oraz „O duszy” Arystotelesa. Podczas ćwiczeń panował zakaz odbywania innych zajęć w bursach i gdziekolwiek, aby nie odciągały studentów; wiadomo, że tego typu prywatne wykłady miewali zwłaszcza humaniści. Każdy student zamieszkujący bursy lub szkoły parafialne miał mieć preceptora, który miał pilnować jego obecności na wykładach.

Komisja wychodziła z zalożenia, że wykłady filozofii i logiki arystotelesowskiej są niezbędnym elementem nauki: „bez nich są ślepcami na wszystkich innych wydziałach, a nawet w studiach humanistycznych”. Drugi zestaw zaleceń dotyczył pilnego odbywania dysput zwyczajnych. Do obecności zobowiązano dziekana i wszystkich mistrzów, osobiście a nie przez zastępców, zakazano spóźnień, argumentacja miała być doprowadzana do końca i starannie konkludowana. Zadaniem dziekana było pilnowanie, aby treść dysput była solidnie przygotowana, używano argumentacji filozoficznej, a nie teologicznej, prowadzono ją z pamięci, a nie z kartek. Na ten czas zawieszano wszelkie zajęcia na innych wydziałach. Mistrzowie mieli przyprowadzać swych studentów, a ci robić z dysput notatki, a następnie je okazywać. Po trzecie, zajęto się promocjami. Terminy promocji na stopień bakałarza sztuk  ustalono dwukrotnie w roku: po Podwyższeniu Krzyża św. (14 IX) i po Środzie Popielcowej. Dopuszczani mieli być tylko kandydaci godni, którzy studiowali w przepisanym czasie i przeszli wszystkie wykłady i dysputy. Za nienależne dyspensy i dopuszczanie niewłaściwych osób odpowiedzialny był dziekan.

Wydarzenie to w oczach Henryka Barycza, miało być granicą między czasami świetności a zmierzchem krakowskiej Almae Matris: „Decydującą zmianę – pisał – która za jednym zamachem obala i niszczy prawie zupełnie półwiekową pracę szermierzy humanizmu, przynosi rok 1536. Stanowi on punkt zwrotny i przełomowy w dziejach naukowych uniwersytetu [...] Chęć bezwzględnego skrępowania i zduszenia za wszelką cenę humanizmu oraz utrzymania dawnego porządku przebija z tych przepisów i jest główną i dominującą ich cechą.” Byłaby więc ta reforma zniszczeniem humanizmu na uczelni? Zbyt dramatyczny jest ten osąd wybitnego znawcy dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego. W przeprowadzonych zaleceniach widać istotnie ostrze antyhumanistyczne (w kolejnych latach doszło zresztą do pewnych zmian w doborze lektur i przebiegu ćwiczeń). Nade wszystko celem było jednak przestrzeganie dawnych statutów i przywrócenie dyscypliny. Trudno pod wyidealizowanym płaszczykiem humanizmu bronić takich zjawisk jak notoryczne absencje mistrzów i studentów na zajęciach oraz pospieszne, łatwe promocje na stopnie naukowe, które stały się swoistą plagą. Zmian nie uchwalili zresztą zacofani nieucy. Komisja składała się w większości z profesorów, którzy cieszyli się opinią niemałej klasy uczonych, ciekawych świata i zaangażowanych, a co najmniej zasłużonych. Lata 20. i 30. XVI w. były czasem kodyfikowania statutów także na innych wydziałach. W reformie widzieć należy raczej wyraz umiarkowanie konserwatywnej postawy mistrzów krakowskich oraz ogniwo zmagań o kształt programowy Wydziału Sztuk w czasach bardzo burzliwych debat o model nauki i nauczania, które przetaczały się przez cały ówczesny świat uniwersytecki. W owym poszukiwaniu tradycyjnych recept na pojawiające się nowe problemy Kraków nie był jednak wyjątkiem.

Autor: dr Maciej Zdanek.

Polecamy również
Czyn pierwszomajowy

Czyn pierwszomajowy

Karol Józef Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II i Uniwersytet Jagielloński.

Karol Józef Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II i Uniwersytet Jagielloński.

Na narty!

Na narty!

Adam Chmiel – zasłużony archiwariusz Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego

Adam Chmiel – zasłużony archiwariusz Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego