Data tego święta nawiązuje do powstania Komisji Edukacji Narodowej 14 października 1773 r., która przeprowadziła wielką reformę polskiego szkolnictwa. Także Uniwersytet Krakowski został wtedy poddany rewolucyjnym przekształceniom.

14 pażdziernika to Dzień Edukacji Narodowej. Data tego święta nawiązuje do powstania Komisji Edukacji Narodowej 14 pażdziernika 1773 r., która przeprowadziła wielką reformę polskiego szkolnictwa. Także Uniwersytet Krakowski został wtedy poddany rewolucyjnym przekształceniom.

Pierwotny stosunek Komisji Edukacyjnej do najstarszej polskiej uczelni był bardzo krytyczny. Oświeceniowi działacze i intelektualiści uznawali uczelnię za siedlisko zacofania. Na szczęście proreformatorsko nastawieni profesorowie weszli w porozumienie z młodym, zaledwie 26-letnim księdzem Hugonem Kołłątajem. Był on wychowankiem kolonii akademickiej w Pińczowie, studentem i magistrem filozofii uniwersytetu, który świeżo powrócił ze studiów we Włoszech. Kołłątaj był nieprzeciętnym umysłem i istnym wulkanem energii. Zasypał Komisję swoimi rozprawami, w których uzasadnił historyczne znaczenie krakowskiej Amae Matris i przedstawił plany jej reformy. Pozyskał przychylność biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego, brata króla, który miał decydujący głos w KEN. Został wizytatorem i w latach 1777–1778 zreformował Szkoły Nowodworskie i Wydział Filozoficzny.

W 1780 r. nastąpiła generalna reforma uczelni. Zyskała ona nową nazwę – Szkoła Główna Koronna – i nową organizację. Językiem wykładowym zamiast łaciny stał się język polski. Założono klinikę uniwersytecką, Ogród Botaniczny i Obserwatorium Astronomiczne. Na potrzeby nauk przyrodniczych i matematycznych zbudowano Collegium Phisicum przy ul. św. Anny, które dziś nosi imię Kołłątaja). Uniwersytet stał się nowoczesnym ośrodkiem edukacji i nauki według wzorów oświeceniowych.

Autor: dr Maciej Zdanek.